20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü: Çocuklar Haklarıyla Büyüyebilsin!

Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin üzerinden geçen otuz yılı aşkın süreye karşın, çocukların yaşam, gelişim, korunma ve eğitime erişim hakları dünya genelinde ve Türkiye’de ağır bir tahribatla karşı karşıya kalmaya devam ediyor. Sermaye odaklı politikalar, derinleşen sınıfsal uçurumlar ve kamusal harcamaların kısılması, çocukları doğrudan ekonomik sömürünün ve güvencesizliğin hedefi haline getiriyor.
Uluslararası alanda yayımlanan güncel araştırmalar, çocuk haklarına yönelik vaatler ile gerçeklik arasındaki mesafenin hızla açıldığını ortaya koyuyor:
ILO ve UNICEF projeksiyonlarına göre dünya genelinde 138 milyon çocuk işgücü piyasasında yer alıyor. Bu çocukların yaklaşık 54 milyonu ise bedensel ve ruhsal bütünlüklerini doğrudan riske atan ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılıyor. Çocuk işçiliğini tamamen bitirmeye yönelik küresel hedefin yakalanabilmesi için, kaydedilen ilerleme temposunun en az 11 katına çıkarılması gerekiyor.
UNESCO 2026 Küresel Eğitim İzleme (GEM) Raporu, 2030 evrensel eğitim hedeflerinden belirgin biçimde uzaklaşıldığını gösteriyor. Dünya çapında 273 milyon çocuk ve genç örgün eğitimin tamamen dışında iken kriz bölgelerindeki kayıt dışılık da eklendiğinde bu sayıya en az 13 milyon çocuğun daha dahil oluyor. Küresel ölçekte her üç gençten biri ortaöğretim kademesini dahi tamamlayamıyor.
2026 Çocuk Hakları Endeksi Raporu, çocuk haklarının yasal ve kurumsal güvencesini oluşturan “Elverişli Ortam” bileşeninde dünya genelinde yaygın bir düşüş yaşandığını, hükümetlerin ayrımcılıkla mücadele ve kaynak tahsisi yükümlülüklerini göz ardı ettiğini gösteriyor.
Türkiye’de çocukluk dönemi, artan yoksulluk ve bilinçli ekonomik-politik tercihler sonucunda doğrudan üretim süreçlerine eklemlenerek tasfiye ediliyor:
2026 Çocuk Hakları Endeksi tablosunda Türkiye, incelenen 194 ülke arasında 106. sırada yer alıyor. Genel puanı 0,635 olan Türkiye’nin, devletin çocuk haklarını koruma ve uygulama iradesini simgeleyen “Elverişli Ortam” göstergesinde 0,143 gibi son derece düşük bir skorda kalması, çocuk haklarını koruma sistemindeki yetersizliği doğruluyor.
İSİG Meclisi, 2025-2026 eğitim-öğretim döneminde en az 95 çocuğun çalışırken meydana gelen iş cinayetlerinde yaşamını yitirdiğini bildiriyor. Bu veri, bir önceki döneme kıyasla çocuk işçi ölümlerinde %32’lik bir artışa karşılık geliyor. Çoğunluğunu 15-17 yaş grubundaki erkek çocukların oluşturduğu ve en az 14’ü göçmen olan bu çocukların 37’sinin tarımda, geri kalanının ise sanayi, inşaat ve hizmet sektörlerinde çalışırken yaşamını yitirdiği görülüyor.
Diğer yandan mesleki eğitim adı altında yürütülen MESEM programı, çocukları haftanın büyük bölümünde organize sanayi bölgelerindeki fabrikalara, oto sanayilere ve atölyelere ucuz işgücü kaynağı olarak aktaran bir mekanizma görevi görüyor. Devlet teşvikleriyle yaygınlaştırılan bu yapı, güvencesiz çalıştırmayı kurumsallaştırıyor ve çocukların örgün eğitimden koparak çalışma ortamlarında can vermesine yol açıyor.
Kırsal alanlarda göçmen mevsimlik tarım işçisi ailelerin çocukları barınma, temiz su, sağlık ve düzenli eğitime erişemeden tarlalarda ve sulama kanallarında can verirken; kent merkezlerinde kuryelikten perakendeye, inşaatlardan tekstil atölyelerine kadar uzanan geniş bir sahada çocuk emeği yoğun biçimde istismar ediliyor.
Tez-Koop-İş Sendikası olarak;
Çocukların stajyer-çırak adı altında ucuz işgücü yapılmadığı, MESEM sömürüsüne derhal son verildiği,
Ayrım gözetilmeksizin her çocuğun parasız, bilimsel, laik ve nitelikli kamusal eğitime erişebildiği,
Çocukların tarlalarda, tezgâhlarda, şantiyelerde değil; oyun parklarında, kütüphanelerde, sanat ve spor alanlarında büyüme hakkının korunduğu,
Çocuk iş cinayetlerinin sorumlularından yargı önünde hesap sorulduğu,
Eşit, özgür ve demokratik bir ülke ve dünya mücadelesini kararlılıkla sürdürüyoruz.
Dünya Çocuk Hakları Günü’nde bir kez daha vurguluyoruz:
Çocukların hakları var; sermayenin çarklarına feda edilecek tek bir çocuğumuz yok!
Tez-Koop-İş Sendikası
Genel Yönetim Kurulu




